Neuroplasticiteit: waarom je brein juist kleine verrassingen nodig heeft

Je pakt 's ochtends je koffiekopje zonder erover na te denken. Je weet ongeveer hoe zwaar het is, waar het staat en hoeveel kracht je nodig hebt om het op te tillen.

Tot iemand het leeg heeft teruggezet terwijl je dacht dat het vol zat.

Plotseling schiet je hand sneller omhoog dan verwacht.

Een heel klein moment, maar voor je brein gebeurt er iets interessants: de werkelijkheid kwam niet overeen met de voorspelling.

In Unstick a Stuck Brain beschrijft Garnet Dupuis, oprichter van de NeuroVIZR, waarom zulke momenten interessant zijn wanneer we kijken naar neuroplasticiteit. Ons brein leert namelijk niet alleen door eindeloos hetzelfde te herhalen. Juist iets wat nét anders gaat dan verwacht, kan ervoor zorgen dat je aandacht wakker wordt.

Je brein probeert voortdurend te voorspellen

We ervaren de wereld misschien alsof we simpelweg reageren op wat er gebeurt.

Maar je brein is voortdurend bezig vooruit te kijken.

Hoe voelt je volgende stap tijdens het lopen? Welk woord verwacht je aan het einde van een zin? Wat gebeurt er wanneer je op een lichtknop drukt?

Ervaringen uit het verleden helpen om zulke voorspellingen te maken.

Dat is ontzettend efficiënt. Je hoeft niet iedere keer opnieuw uit te zoeken hoe een deur werkt of hoe je een glas moet vasthouden.

Wanneer alles gaat zoals verwacht, hoeft je brein relatief weinig bij te sturen.

Maar zodra iets afwijkt, komt er nieuwe informatie binnen.

Binnen theorieën over predictive coding wordt zo'n verschil tussen verwachting en werkelijkheid vaak een prediction error genoemd.

Het brein voorspelde het ene, maar kreeg iets anders.

En dan moet het mogelijk zijn verwachting aanpassen.

Neuroplasticiteit draait niet alleen om herhaling

Herhaling blijft belangrijk.

Wie piano wil leren spelen, wordt niet beter door één keer achter de toetsen te gaan zitten.

Maar eindeloos alleen hetzelfde spelen wat je al beheerst levert minder nieuwe uitdaging op.

Ontwikkeling ontstaat wanneer er iets bijkomt.

Een nieuw akkoord. Een ander ritme. Een moeilijker stuk. Een fout die je moet corrigeren.

Hetzelfde gebeurt wanneer je een taal leert, een nieuwe sport probeert of een onbekende vaardigheid ontwikkelt.

Je brein moet opnieuw reageren.

Dat vermogen om verbindingen en patronen aan ervaringen aan te passen noemen we neuroplasticiteit.

De kracht van precies genoeg uitdaging

Meer uitdaging is alleen niet automatisch beter.

Garnet koppelt dit in zijn boek aan het principe hormesis: een kleine, beheersbare uitdaging kan een systeem aanzetten tot aanpassing, terwijl een te grote belasting juist overweldigend kan worden.

Bij lichamelijke training is dat gemakkelijk te begrijpen.

Als je spieren nooit belast, is er weinig reden voor aanpassing. Maar op je eerste trainingsdag het zwaarste gewicht proberen op te tillen is ook geen goed idee.

Het interessante gebied zit ertussenin.

Genoeg uitdaging om iets nieuws te vragen.

Niet zoveel dat het te veel wordt.

Voor het brein geldt een vergelijkbare gedachte: iets mag verrassend zijn zonder onveilig of overweldigend te voelen.

Waarom je brein aandacht geeft aan het onverwachte

Stel dat je naar muziek luistert.

Het ritme loopt precies zoals je verwacht. Na een tijdje kun je misschien bijna voorspellen wat er komt.

Dan valt er plotseling een tel weg.

Waarschijnlijk merk je het meteen.

Dat komt doordat verandering aandacht trekt.

Hetzelfde kan gebeuren bij beweging, geluid, een gesprek of een visueel patroon.

Wanneer iets nét afwijkt, moet het brein opnieuw bepalen: wat gebeurt hier?

Dat maakt onverwachte maar beheersbare ervaringen interessant voor leren.

Niet omdat iedere verrassing automatisch je brein ‘verbetert’, maar omdat nieuwe informatie ervoor zorgt dat je niet volledig op automatische piloot kunt blijven functioneren.

Sensory Enrichment: meer dan veel prikkels

Een ander begrip dat Garnet bespreekt is Sensory Enrichment, oftewel zintuiglijke verrijking.

Ons brein ervaart de wereld namelijk bijna nooit via één zintuig.

Tijdens een wandeling zie je beweging en licht, hoor je geluiden, voel je de temperatuur en registreert je lichaam tegelijkertijd hoe je beweegt.

Al die informatie wordt samengebracht tot één ervaring.

Bij zintuiglijke verrijking gaat het niet simpelweg om zoveel mogelijk prikkels toevoegen.

Juist de kwaliteit van de ervaring telt.

Garnet beschrijft onder andere het combineren van meerdere zintuigen, nieuwigheid, weinig afleiding, vrijwillige deelname en een prettige beleving als belangrijke elementen.

Dat is iets heel anders dan je brein overspoelen.

Waarom scrollen niet hetzelfde is als variatie

Dat onderscheid is relevant in onze digitale wereld.

We krijgen iedere dag enorm veel input.

Video's. Berichten. Nieuws. E-mails. Muziek. Meldingen.

Toch betekent veel input niet automatisch dat je een rijke nieuwe ervaring hebt.

Tijdens een uur scrollen zie je misschien honderden verschillende beelden, terwijl je lichamelijk nauwelijks beweegt en je aandacht steeds op vergelijkbare wijze wordt geprikkeld.

Werkelijke nieuwigheid kan juist veel eenvoudiger zijn.

Een onbekend recept koken.

Een andere route wandelen.

Een instrument proberen.

Tekenen.

Dansen.

Een nieuw muziekgenre aandachtig beluisteren.

Het verschil zit in betrokkenheid.

Je doet niet alleen iets op de automatische piloot. Je brein moet daadwerkelijk reageren op wat er gebeurt.

Van entrainment naar Brain Engagement

Dat principe komt ook terug in Garnets benadering van Brain Engagement.

Klassieke brainwave entrainment is vaak gebaseerd op een voorspelbaar ritme dat steeds wordt herhaald.

Brain Engagement voegt juist verandering toe.

Patronen kunnen verschuiven, versnellen, vertragen of van karakter veranderen.

Het idee daarachter is dat het brein niet alleen passief hoeft te volgen, maar betrokken blijft bij een ervaring die niet volledig voorspelbaar is.

Licht en geluid in de NeuroVIZR

De NeuroVIZR combineert licht en geluid in zo'n dynamische zintuiglijke ervaring.

Met gesloten ogen worden veranderende lichtpatronen waargenomen. Tegelijkertijd maken geluid en muziek onderdeel uit van de sessie.

Juist de combinatie van meerdere zintuigen, ritme en variatie sluit aan bij Garnets ideeën over sensory enrichment en Brain Engagement.

Veel gebruikers geven aan dat de ervaring lastig vooraf te voorspellen is. De ene sessie kan heel anders aanvoelen dan een andere en ook persoonlijke ervaringen verschillen.

Voor sommigen vormt het vooral een moment om naar binnen te keren. Anderen gebruiken sessies rondom focus, ontspanning of bewustwording.

De NeuroVIZR is geen medisch hulpmiddel, maar een wellness- en belevingstool.

Geef je brein iets nieuws om te ontdekken

Neuroplasticiteit betekent niet dat je voortdurend op zoek moet naar grotere, intensere of extremere prikkels.

Vaak zit de interessante uitdaging juist in kleine veranderingen.

Een nieuwe beweging.

Een ander ritme.

Een onbekende vaardigheid.

Een patroon dat nét anders verloopt dan je verwacht.

Genoeg om je even te laten denken: hé, wat gebeurt hier?

Want precies op dat moment wordt de automatische piloot onderbroken en krijgt je brein nieuwe informatie om mee te werken.

Garnet Dupuis gaat in zijn e-book Unstick a Stuck Brain uitgebreider in op onderwerpen als neuroplasticiteit, predictive coding, Brain Signal Variability, sensory enrichment en Brain Engagement. Wil je meer weten over de gedachte achter deze ideeën en de ontwikkeling van de NeuroVIZR? Op garnetdupuis.com vind je meer achtergrond over zijn werk en is het e-book verkrijgbaar.

Ontdek de NeuroVIZR