Hoe licht en geluid je even voorbij jezelf laten kijken
Ontzag ervaren: hoe licht en geluid je even voorbij jezelf laten kijken
Door Feel Energized · Wetenschap en welzijn · Gebaseerd op een artikel van Daniele Casciari (NeuroVIZR)
Kort antwoord: Ontzag is de emotie die we voelen bij iets wat zo groot of overweldigend is dat het onze gewone manier van denken even stilzet. Onderzoek brengt ontzag in verband met een “klein zelf”: je bent minder met jezelf bezig en voelt je meer verbonden. Ritmisch licht met gesloten ogen en muziek kunnen de beleving veranderen. De NeuroVIZR combineert die twee tot een immersieve licht- en geluidservaring. Dat is geen behandeling en geen bewezen route naar ontzag, maar het is een interessante uitnodiging om anders waar te nemen.
Wanneer vergat je jezelf voor het laatst?
Op een kale duin bij de Noordzee, met de wind in je gezicht. In een concertzaal, op het moment dat het koor inzet. Onder de sterrenhemel boven het Lauwersmeer of de Hoge Venen. Heel even praat het stemmetje in je hoofd, dat je agenda, zorgen en to-dolijst bijhoudt, een stuk zachter.
Dat moment heeft een naam: ontzag (in het Engels awe). In ons dagelijks taalgebruik zeggen we er misschien “kippenvel” of “ik werd er stil van” over. In de psychologie is het een serieus onderzoeksthema.
Wat is ontzag precies?
Psychologen Dacher Keltner en Jonathan Haidt beschreven ontzag in 2003 als een emotie met twee kernelementen: je ervaart iets als groots (fysiek, maar ook door schoonheid, kennis of morele kracht) en het past niet in je bestaande kijk op de wereld. Je hersenen moeten even bijschakelen om het te begrijpen.
Ontzag is dus iets anders dan blij zijn of ontspannen. Het is eerder een gevoel van “wauw, dit is groter dan ik”. Dat verklaart ook waarom het zo vaak wordt genoemd bij ervaringen die mensen als betekenisvol, contemplatief of spiritueel omschrijven. Ontzag is daarmee niet vanzelf spiritueel, maar het ligt er wel dicht bij.
Het “kleine zelf”: minder ik, meer verbinding
Een van de interessantste bevindingen uit het ontzagonderzoek is het zogenoemde kleine zelf. Je verliest jezelf niet, maar je zelfbeeld wordt tijdelijk minder dominant in je bewustzijn. Je merkt je eigen plannen en problemen minder op en voelt je meer onderdeel van iets groters: de natuur, een groep mensen of het leven zelf.
Ook de hersenen lijken dit te weerspiegelen. In een fMRI-studie van van Elk en collega’s (2019) zagen onderzoekers dat tijdens ontzagwekkende video’s de activiteit afnam in het default mode network, een netwerk dat onder meer samenhangt met piekeren en nadenken over jezelf. Het onderzoek past dus bij het idee van minder zelfgerichtheid, al is het één studie en zegt het niet alles. Een overzichtsartikel van Monroy en Keltner (2023) bespreekt bovendien hoe ontzag samenhangt met verbondenheid en een gevoel van betekenis.
Het probleem: ontzag laat zich niet plannen
Ontzag overkomt je. Je kunt niet “even” een sterrenhemel boeken in een drukke week. Toch zoeken veel mensen in ons deel van Europa naar zulke momenten: een wandeling, een muziekavond, een retraite, een moment van stilte. Dat roept een logische vraag op: kunnen we de omstandigheden waarin ontzag kan ontstaan wat vaker en wat gemakkelijker creëren?
Flikkerlicht met gesloten ogen: een onverwachte ingang
Dat ritmisch licht door gesloten oogleden bijzondere beelden kan oproepen, is geen nieuw idee. In de jaren vijftig en zestig experimenteerden kunstenaars en wetenschappers al met lichtmachines waarin je met gesloten ogen naar flikkerend licht keek, zoals Brion Gysins Dreamachine. Moderne studies onderzoeken dit nu gestructureerd.
Twee onderzoeken zijn hier relevant:
Bartossek, Kemmerer en Schmidt (2021) lieten 24 deelnemers met gesloten ogen naar flikkerlicht kijken. Ze rapporteerden levendige, relatief eenvoudige visuele verschijnselen zoals kleuren en geometrische patronen, en meetbare veranderingen in hun subjectieve beleving.
Amaya en collega’s (2023) onderzochten welke eigenschappen ertoe doen. Zowel de frequentie als de ritmiciteit beïnvloedde de ervaring, en ritmische stimulatie gaf duidelijk sterkere effecten dan arritmische stimulatie met dezelfde frequentie.
Het brein “ziet” het licht dus niet alleen: het maakt er zelf een rijke binnenwereld van. Dat is precies wat het interessant maakt, want je aandacht verschuift van de buitenwereld naar je innerlijke beleving.
En dan muziek erbij
Muziek is zelf al een van de meest betrouwbare bronnen van ontzag en kippenvel. In een experiment van Montgomery, Amaya en Schmidt (2024) met 20 deelnemers gaf de combinatie van muziek en flikkerlicht sterkere gerapporteerde emoties dan muziek alleen. Hoe intenser de ervaren flikkering, hoe groter de emotionele opwinding.
Een eerlijke kanttekening: dit is een kleine studie. Het is een veelbelovend signaal en nog geen eindconclusie.
Waar de NeuroVIZR in dit verhaal past
De NeuroVIZR combineert gepatroneerde lichtstimulatie met zorgvuldig ontworpen soundscapes. Met gesloten ogen ervaar je veranderende kleuren, patronen en ritmes, begeleid door geluid. Voor veel mensen is dat een manier om even uit de drukte te stappen en aandacht naar binnen te richten.
Wat we daarbij wel en niet zeggen, willen we helder houden:
De hierboven genoemde onderzoeken zijn niet uitgevoerd met de NeuroVIZR zelf. Ze vormen het wetenschappelijke kader.
De NeuroVIZR is niet klinisch aangetoond als middel om ontzag of transcendentie op te wekken.
Er bestaat geen frequentie die “spiritualiteit” garandeert. Wat een ervaring voor jou betekent, blijft persoonlijk.
De NeuroVIZR is bedoeld als wellnesservaring voor ontspanning, focus en mentale rustmomenten, niet als medisch hulpmiddel.
Wat de NeuroVIZR wél kan zijn: een immersieve omgeving die absorptie, verwondering en contemplatie kan ondersteunen. Bij Feel Energized, de officiële NeuroVIZR-partner voor de Benelux, ontdek je dat het liefst zelf, tijdens een demonstratie of Brain Break, in plaats van het alleen te lezen.
Veiligheid eerst: voor wie is flikkerlicht niet geschikt?
Flikkerend licht kan bij mensen met fotosensitieve epilepsie of een verhoogde gevoeligheid voor licht aanvallen uitlokken. Heb je epilepsie, een aandoening of medicatie waarbij je twijfelt, of ben je zwanger? Overleg dan eerst met je arts of huisarts voordat je een lichtervaring probeert. Voel je je tijdens een sessie onprettig, duizelig of angstig, stop dan en open je ogen.
Een kleine ontzag-routine, ook zonder apparaat
Je hoeft niet altijd naar de Ardennen of een concertzaal om ontzag een kans te geven. Dit kun je vandaag proberen:
Zoek grootsheid op. Een wijds landschap, de nachtelijke hemel, een kerk of kathedraal, of een muziekstuk dat je overweldigt.
Maak het stil. Telefoon weg, ruimte voor drie tot vijf minuten.
Laat je aandacht open. Geen doel, geen prestatie, gewoon waarnemen.
Merk wat er verandert. Wordt je ademhaling dieper, voel je ruimte, wordt het stemmetje zachter?
Een korte, bewuste pauze zoals een Brain Break kan precies zo’n stilteruimte bieden.
Veelgestelde vragen
Wat is ontzag in de psychologie?
Ontzag is een emotie die ontstaat bij iets wat je als groots ervaart en dat je bestaande manier van de wereld begrijpen uitdaagt. Het wordt in verband gebracht met een tijdelijk “klein zelf”, meer verbondenheid en een gevoel van betekenis.
Wat is het “kleine zelf”?
Het kleine zelf is een tijdelijke afname van hoe dominant je zelfbeeld in je bewustzijn is. Je zelfgevoel verdwijnt niet, maar wordt minder centraal.
Wat gebeurt er als je met gesloten ogen naar flikkerlicht kijkt?
Veel mensen zien kleuren, bewegende patronen en geometrische vormen. Onderzoek laat zien dat de frequentie en de ritmiciteit van het licht de intensiteit en aard van deze beelden beïnvloeden.
Is de NeuroVIZR wetenschappelijk bewezen?
De wetenschap achter flikkerlicht, muziek en ontzag is goed onderbouwd, maar de genoemde studies testten de NeuroVIZR niet zelf. Het is niet klinisch aangetoond dat de NeuroVIZR ontzag of transcendentie oproept.
Is de NeuroVIZR veilig voor iedereen?
Nee. Bij fotosensitieve epilepsie of lichtgevoeligheid is voorzichtigheid geboden. Overleg bij twijfel met je arts.
Waar kan ik de NeuroVIZR uitproberen in Nederland of België?
Feel Energized is de officiële NeuroVIZR-partner voor de Benelux en biedt demonstraties, Brain Breaks en masterclasses.
Conclusie
Spiritualiteit begint niet altijd met een overtuiging. Soms begint het met een pauze, een andere manier van waarnemen en het gevoel dat je deel bent van iets groters. Licht en geluid zijn twee van de manieren waarop we dat kunnen uitnodigen.
Nieuwsgierig hoe dat voelt? Plan een demonstratie of Brain Break bij Feel Energized
Wetenschappelijke bronnen (Engelstalig)
Monroy & Keltner (2023), “Awe as a Pathway to Mental and Physical Health.” Lees het artikel
van Elk et al. (2019), “The neural correlates of the awe experience: Reduced default mode network activity during feelings of awe.” Lees het artikel
Bartossek, Kemmerer & Schmidt (2021), “Altered states phenomena induced by visual flicker light stimulation.” Lees het artikel
Amaya et al. (2023), “Effect of frequency and rhythmicity on flicker light-induced hallucinatory phenomena.” Lees het artikel
Montgomery, Amaya & Schmidt (2024), “Flicker light stimulation enhances the emotional response to music.” Lees het artikel
Keltner & Haidt (2003), “Approaching awe, a moral, spiritual, and aesthetic emotion”, Cognition and Emotion.