Veranderde bewustzijnsstaten zijn normaal
Wat is eigenlijk een ‘normale’ bewustzijnstoestand?
Voor de meeste mensen is het antwoord eenvoudig: wakker zijn, helder nadenken en bewust reageren op wat er om je heen gebeurt.
Alles wat daarvan afwijkt, noemen we al snel bijzonder, ongewoon of zelfs abnormaal.
Garnet Dupuis, oprichter en ontwikkelaar van de NeuroVIZR, stelt voor om daar anders naar te kijken. Volgens hem is ons gewone waakbewustzijn slechts één van meerdere natuurlijke manieren waarop het menselijke bewustzijn kan functioneren. Veranderde bewustzijnsstaten zijn volgens deze visie niet automatisch afwijkingen, maar onderdeel van het bredere spectrum van menselijke ervaring.
Het verschil zit volgens Garnet vooral tussen twee woorden: gewoon en normaal.
Ons waakbewustzijn is gewoon, omdat we daar een groot deel van onze dag in doorbrengen. Maar iets wat minder vaak voorkomt, hoeft daarom nog niet abnormaal te zijn.
Wat is een veranderde bewustzijnsstaat?
Een Altered State of Consciousness (ASC), soms ook Non-ordinary State of Consciousness (NOSC) genoemd, is een toestand waarin waarneming, gedachten, emoties of het gevoel van jezelf merkbaar anders worden ervaren dan tijdens het dagelijkse waakbewustzijn.
Dat klinkt misschien direct heel bijzonder, maar zulke ervaringen kunnen op veel verschillende manieren ontstaan.
In de oorspronkelijke Feel Energized-samenvatting worden vijf brede routes beschreven:
farmacologisch, bijvoorbeeld via psychoactieve stoffen;
fysiek of fysiologisch, bijvoorbeeld door vasten of zeer intensieve inspanning;
psychologisch, zoals meditatie, hypnose, ademwerk of muziek;
pathologisch, bijvoorbeeld bij bepaalde neurologische aandoeningen;
spontaan, zoals dagdromen of andere onverwachte bewustzijnservaringen.
Garnet besteedt daarnaast bijzondere aandacht aan een ervaring die vrijwel iedereen kent: de overgang tussen wakker zijn en slapen.
De vergeten vierde staat van bewustzijn
Iedere dag bewegen we op natuurlijke wijze tussen verschillende bewustzijnstoestanden.
Garnet onderscheidt daarbij vier fundamentele staten:
1. Waakstaat
De bekende toestand waarin we werken, praten, plannen en reageren op onze omgeving.
2. Slaapstaat
De toestand waarin onze normale bewuste interactie met de buitenwereld sterk afneemt.
3. Droomstaat
De bijzondere interne wereld die tijdens slaap kan ontstaan.
4. Waakdroomstaat
De overgangszone tussen wakker zijn en slapen, beter bekend als hypnagogie bij het inslapen en hypnopompia bij het ontwaken.
Juist die vierde staat vindt Garnet bijzonder interessant.
Misschien herken je het zelf. Je ligt bijna te slapen en ineens verschijnen beelden, losse gedachten of vreemde associaties. Je bent niet helemaal wakker, maar ook nog niet volledig in slaap.
Volgens Garnet laat dit iets belangrijks zien: een niet-alledaagse bewustzijnsstaat hoeft helemaal niet vreemd te zijn. We bewegen er iedere dag vanzelf doorheen.
Kun je die vierde staat ook wakker ervaren?
Garnet gaat nog een stap verder.
Volgens zijn uitleg kunnen droomachtige vormen van bewustzijn ook optreden terwijl iemand wakker blijft. Hij verwijst daarbij naar ervaringen tijdens onder andere diepe meditatie, langdurige ontspanning, flow en ritmische zintuiglijke stimulatie. Dergelijke droomachtige ervaringen buiten de gewone slaapovergang worden ook wel parahypnagogisch genoemd.
Daaruit ontstaat een van zijn meer uitgesproken ideeën: Fourth State Deficiency.
Garnet vraagt zich af of onze moderne manier van leven ervoor zorgt dat we relatief weinig tijd doorbrengen in diep ontspannen, fantasierijke of overgangsachtige bewustzijnstoestanden. Volgens zijn theoretische model zou dat mogelijk relevant kunnen zijn voor bijvoorbeeld creativiteit, flexibiliteit en welzijn.
Belangrijk: Fourth State Deficiency Syndrome is geen erkende medische diagnose. Het is een theoretisch concept waarmee Garnet zijn visie op moderne leefstijl en bewustzijn beschrijft.
Het Entropic Brain Model: tussen orde en vrijheid
Om zijn gedachte verder uit te leggen, verwijst Garnet naar het Entropic Brain Model van neurowetenschapper Robin Carhart-Harris.
Binnen dit model wordt onderscheid gemaakt tussen twee brede vormen van bewustzijn.
Secundair bewustzijn is de georganiseerde, voorspelbare toestand waarin we het grootste deel van onze dagelijkse taken uitvoeren. Ons brein gebruikt bestaande kennis, verwachtingen en patronen om snel betekenis te geven aan wat er gebeurt.
Primair bewustzijn wordt juist beschreven als flexibeler, minder voorspelbaar en rijker aan nieuwe associaties en mogelijkheden. Veranderde bewustzijnsstaten kunnen tijdelijk meer kenmerken van deze primaire modus laten zien.
Garnet vindt vooral de wisselwerking tussen beide interessant.
Een georganiseerd brein is ontzettend nuttig. Zonder vaste patronen zou iedere dagelijkse handeling enorm veel energie kosten.
Maar soms kunnen dezelfde patronen ook beperkend worden.
REBUS: wanneer bestaande verwachtingen tijdelijk losser worden
Daar sluit het REBUS-model op aan: Relaxed Beliefs Under Psychedelics.
Het model van Robin Carhart-Harris en Karl Friston onderzoekt hoe sterk bestaande verwachtingen en overtuigingen onze waarneming sturen. In hun psychedelicaonderzoek wordt voorgesteld dat bepaalde zogenoemde high-level priors tijdelijk minder dominant kunnen worden.
Garnet gebruikt dit bredere idee om over bewustzijn en flexibiliteit na te denken.
Ons brein probeert namelijk voortdurend te voorspellen wat er gaat gebeuren. Dat is efficiënt, maar betekent ook dat nieuwe informatie vaak door bestaande patronen wordt geïnterpreteerd.
Wanneer die dominante verwachtingen tijdelijk minder sterk zijn, kan er volgens dit theoretische kader meer ruimte ontstaan voor onverwachte informatie, associaties en perspectieven.
Garnet spreekt daarbij over het Anarchic Brain: niet in de betekenis van chaos of disfunctie, maar als een tijdelijke situatie waarin de gebruikelijke hiërarchie minder dominant is.
Verrassing als onderdeel van leren
Hier komt ook Fristons Free Energy Principle terug.
Heel eenvoudig gezegd probeert het brein voortdurend verwachtingen te vormen en verschillen tussen voorspelling en werkelijkheid te verkleinen.
Dat maakt de wereld overzichtelijk.
Maar leren ontstaat juist vaak wanneer iets niet precies verloopt zoals verwacht.
Een onverwachte ervaring vraagt opnieuw aandacht. Het brein moet zijn bestaande verwachting vergelijken met nieuwe informatie.
Garnet ziet daarin een belangrijk onderdeel van veranderde bewustzijnsstaten: tijdelijk ontstaat er meer ruimte voor nieuwigheid, verrassing en andere mogelijkheden.
Wat betekent dit voor de NeuroVIZR?
Deze ideeën hebben invloed gehad op de ontwerpfilosofie achter de NeuroVIZR.
De NeuroVIZR combineert dynamische lichtpatronen en geluid in een ervaring die je met gesloten ogen beleeft. De patronen veranderen gedurende een sessie en kunnen daardoor een bijzondere interne visuele en zintuiglijke ervaring creëren.
Garnet verbindt dit aan zijn bredere visie op Brain Engagement en veranderde bewustzijnsstaten. NeuroVIZR beschrijft daarbij zelf hoe het ontwerp inspiratie haalt uit onder andere het Entropic Brain Model en REBUS.
Dat betekent niet dat een NeuroVIZR-sessie wetenschappelijk gelijkgesteld kan worden aan psychedelische toestanden of dat bewezen is dat de NeuroVIZR via het REBUS-mechanisme overtuigingen verandert.
De koppeling is vooral theoretisch en ontwerpgericht.
De NeuroVIZR biedt een niet-farmacologische licht- en geluidservaring die gebruikers onder andere inzetten rondom ontspanning, bewustwording, focus en mentale rust. Het is een wellness- en belevingstool en geen medisch hulpmiddel.
Ongewoon betekent niet automatisch abnormaal
De belangrijkste boodschap van Garnets publicatie blijft uiteindelijk verrassend eenvoudig.
Ons dagelijkse waakbewustzijn is niet de enige manier waarop ons brein bewustzijn kan ervaren.
We slapen.
We dromen.
We dagdromen.
We bewegen door hypnagoge momenten.
We kunnen volledig opgaan in muziek, meditatie of een activiteit.
Veranderde bewustzijnsstaten maken daarmee volgens Garnet deel uit van de natuurlijke flexibiliteit van het menselijke bewustzijn.
We hoeven iedere ongewone ervaring dus niet onmiddellijk als vreemd of afwijkend te zien.
Misschien is ongewoon soms simpelweg precies dat: minder gewoon.
En niet minder normaal.
Ontdek de NeuroVIZR
Benieuwd hoe een dynamische combinatie van licht en geluid wordt ervaren?
Ontdek de NeuroVIZR en ervaar zelf hoe een zintuiglijke ervaring met gesloten ogen kan passen binnen momenten voor ontspanning, focus en bewustwording.
