Hoe verander je een brein dat vastzit in oude patronen?
Waarom is veranderen soms zo moeilijk, zelfs wanneer je wéét dat een andere gewoonte beter voor je zou zijn?
Volgens Garnet Dupuis, oprichter en ontwikkelaar van de NeuroVIZR, heeft dat veel te maken met de manier waarop ons brein informatie verwerkt. Het brein is namelijk bijzonder goed in het herkennen, opslaan en herhalen van patronen. Dat maakt ons efficiënt, maar kan er tegelijkertijd voor zorgen dat we blijven terugvallen op wat bekend is.
In zijn publicatie How to Change a Brain that Resists Changing onderzoekt Dupuis hoe neuroplasticiteit en zintuiglijke ervaringen een rol kunnen spelen wanneer we ons brein willen veranderen. Daarbij maakt hij onder andere gebruik van ideeën uit predictive coding, het REBUS-model en het Entropic Brain Model.
Klinkt ingewikkeld? De gedachte erachter is verrassend herkenbaar.
Bottom-up en top-down: hoe je brein informatie verwerkt
Dupuis begint met twee richtingen waarin informatie kan worden verwerkt: bottom-up en top-down.
Bottom-up begint bij wat er via je zintuigen binnenkomt. Licht, geluid, aanraking en andere prikkels leveren informatie over wat er op dit moment gebeurt.
Top-down werkt vanuit de andere richting. Je brein gebruikt eerdere ervaringen, verwachtingen, kennis en overtuigingen om betekenis te geven aan die informatie.
Stel dat je in het donker een onbekende vorm ziet. Je ogen leveren de visuele informatie, maar je brein probeert direct te bepalen: wat zie ik hier? Daarvoor gebruikt het wat het eerder heeft geleerd.
Beide processen werken voortdurend samen.
Volgens Dupuis wordt het interessant wanneer onze bestaande verwachtingen zo sterk worden dat nieuwe informatie steeds door hetzelfde oude kader wordt geïnterpreteerd.
Je brein probeert voortdurend te voorspellen
Hier sluit predictive coding op aan.
Binnen deze invloedrijke theorie over hersenwerking wordt het brein niet alleen gezien als een ontvanger van informatie, maar als een systeem dat voortdurend probeert te voorspellen wat het gaat tegenkomen. Ervaringen uit het verleden vormen daarbij verwachtingen, vaak priors genoemd.
Wanneer de werkelijkheid overeenkomt met wat het brein verwacht, hoeft er weinig te veranderen. Wijkt de nieuwe informatie af van de voorspelling, dan ontstaat een zogenaamde prediction error: een verschil tussen verwachting en ervaring. Predictive-processingmodellen beschrijven hoe zulke verschillen kunnen bijdragen aan het bijstellen van interne modellen.
Dupuis gebruikt dit idee om uit te leggen waarom bestaande patronen soms zo sterk kunnen zijn.
Van ‘fout’ naar verrassing
Een belangrijk onderdeel van Dupuis’ gedachtegang is dat onverwachte informatie niet per se negatief hoeft te zijn.
Denk aan een goede grap.
Je verwacht dat een verhaal één kant opgaat en ineens komt er een onverwachte wending. Je voorspelling klopte niet, maar juist dát maakt de grap leuk.
Of denk aan een goocheltruc. Je ziet iets gebeuren wat volgens jouw verwachting onmogelijk lijkt. Ook daar ontstaat verrassing.
Volgens Dupuis kan dit principe interessant zijn wanneer we nadenken over breinverandering: in plaats van het bestaande patroon frontaal te bevechten, kun je het brein iets aanbieden wat nieuw, onverwacht en tegelijkertijd interessant of prettig is.
Disconnect, Reconnect, Reinforce
Dupuis beschrijft vervolgens drie stappen:
Disconnect – het bestaande patroon tijdelijk verstoren of minder dominant maken.
Reconnect – het brein blootstellen aan andere informatie of een nieuwe ervaring.
Reinforce – de nieuwe ervaring herhalen en versterken.
De gedachte is dus niet dat je een oud patroon simpelweg ‘wist’. Je creëert omstandigheden waarin iets anders kan concurreren met wat er al bestaat.
Dat sluit aan bij het bredere principe van neuroplasticiteit: het vermogen van het zenuwstelsel om zich door ervaring en herhaling aan te passen.
REBUS: wat als bestaande overtuigingen tijdelijk minder dominant worden?
Daarna maakt Dupuis de koppeling met het REBUS-model van Robin Carhart-Harris en Karl Friston.
REBUS staat voor Relaxed Beliefs Under Psychedelics. Het wetenschappelijke model stelt voor dat psychedelica tijdelijk invloed kunnen hebben op de sterkte waarmee bestaande overtuigingen en voorspellingen het verwerken van nieuwe informatie sturen.
Dupuis trekt die gedachte vervolgens breder.
Volgens hem hoeft het algemene idee van tijdelijk minder dominante bestaande patronen niet uitsluitend interessant te zijn binnen psychedelisch onderzoek. Hij kijkt ook naar ervaringen zoals meditatie, ademwerk, trance, slaap en zintuiglijke stimulatie.
Dat is belangrijk om te onderscheiden: dit bredere gebruik is de interpretatie van Dupuis, niet wat het oorspronkelijke REBUS-model wetenschappelijk stelt.
Het Entropic Brain Model en de ruimte tussen orde en flexibiliteit
Ook het Entropic Brain Model speelt een rol in zijn uitleg.
Carhart-Harris beschrijft hierin verschillende vormen van bewustzijn en onderzoekt hoe de variatie of ‘entropie’ van hersenactiviteit kan verschillen tussen bewustzijnstoestanden. Het model ontstond mede uit neuroimagingonderzoek naar psychedelische toestanden.
Dupuis koppelt dit aan het idee van kritikaliteit: een gebied tussen veel structuur en veel variatie.
Te veel stabiliteit kan volgens deze gedachte weinig ruimte laten voor verandering, terwijl volledige chaos evenmin bruikbaar is. Interessant wordt juist het gebied ertussen.
Dupuis gebruikt deze theorie als een van de conceptuele uitgangspunten achter de NeuroVIZR.
De bijzondere overgang tussen wakker zijn en slapen
Een toestand die volgens Dupuis mooi laat zien dat onze hersenactiviteit niet de hele dag hetzelfde is, is hypnagogie: de overgang tussen wakker zijn en slapen.
Gedachten kunnen daar vrijer worden, beelden ontstaan spontaner en je normale rationele controle voelt soms wat minder sterk.
Dupuis ziet zulke overgangstoestanden als voorbeeld van de natuurlijke flexibiliteit van het brein.
De NeuroVIZR probeert volgens zijn ontwerpfilosofie met dynamische licht- en geluidspatronen eveneens een bijzondere zintuiglijke ervaring te creëren. Dat betekent niet dat een NeuroVIZR-sessie wetenschappelijk gelijkgesteld kan worden aan hypnagogie of een psychedelische toestand, maar deze concepten hebben wel invloed gehad op de manier waarop Dupuis over Brain Engagement denkt.
Brain Engagement: niet alleen volgen, maar betrokken blijven
Hier komt een belangrijk NeuroVIZR-concept naar voren: Brain Engagement.
Dupuis maakt daarbij onderscheid met klassieke Brain Entrainment.
Bij entrainment wordt vaak gewerkt met een relatief voorspelbaar, herhalend ritme. Brain Engagement is binnen de NeuroVIZR-filosofie juist gebaseerd op veranderende en minder voorspelbare patronen van licht en geluid.
Het idee daarachter: wanneer een stimulus steeds hetzelfde blijft, kan het brein eraan wennen. Door de ervaring dynamisch te houden, blijft er iets nieuws om op te reageren. NeuroVIZR beschrijft Brain Engagement daarom als een voornamelijk bottom-up benadering.
De NeuroVIZR is daarbij geen medisch hulpmiddel en er kan niet worden beloofd dat een sessie specifieke neurologische veranderingen veroorzaakt. Het is een wellness- en belevingstool die licht en geluid combineert en kan worden gebruikt voor momenten rondom ontspanning, focus, bewustwording en mentale rust.
Een brein veranderen betekent niet vechten tegen het oude
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap uit Dupuis’ publicatie.
Een brein veranderen draait volgens hem niet alleen om harder proberen, sterker nadenken of tegen bestaande patronen vechten.
Het gaat ook over het creëren van nieuwe ervaringen.
Ons brein heeft een verleden waarop het kan terugvallen, maar dankzij neuroplasticiteit staat het niet volledig vast. Nieuwe prikkels, ervaringen, aandacht en herhaling kunnen allemaal onderdeel zijn van dat voortdurende aanpassingsproces.
De NeuroVIZR is vanuit die gedachte ontwikkeld: niet om het brein te vertellen wat het moet denken, maar om via dynamisch licht en geluid een andere zintuiglijke ervaring aan te bieden.
Een moment buiten de gebruikelijke stroom van prikkels, verwachtingen en routines.
Ontdek de NeuroVIZR
Benieuwd hoe Brain Engagement met licht en geluid wordt ervaren?
Ontdek de NeuroVIZR en ervaar zelf hoe het voelt om je brein even iets anders aan te bieden dan de prikkels van alledag.
